Componisten/uitvoerenden: Gabriel Fauré | Ludwig van Beethoven | Robert Schumann
Opnametechniek: Kees Bijl
Hoe een amateurgenre een uiterst delicate zaak werd.
Ooit, lang geleden, was er een tijd dat pianotrio’s lichte muziek waren. De piano gaf de essentie aan, de viool speelde de hoofdzaak van de melodie mee, de cello versterkte alleen de baslijn. Je kon het stuk dus desnoods met één of twee man uitvoeren. Verder werden er ook geen al te hoge eisen aan de muzikale inhoud gesteld: amateurs moesten het begrijpen, al te veel pretentie leidde maar af.
Zo kon het gebeuren dat Beethoven in 1795 debuteerde met drie pianotrio’s opus 1. Immers: bij genres als het strijkkwartet en de symfonie hadden componisten als Mozart en Haydn al intimiderende meesterwerken geschapen. In het pianotrio kon hij nog onbevangen zijn gang gaan, althans: daar was nog ruimte tot groei.
Het einde van die ontwikkeling laat zich raden. Beethoven schiep een paar absolute meesterwerken in dit genre en tilde het pianotrio definitief boven het niveau van amateurmuziek uit. Voortaan was ook dit een genre waar beginnende componisten zich liever niet aan brandden, bang als ze waren om de vergelijking met de grote voorgangers niet te doorstaan.
Schumann was 37 toen hij voor het eerst een pianotrio uitbracht, en hij deed er meteen maar twee. Het eerste pianotrio draagt nog een romantische woestheid in zich, maar het tweede, dat we in dit concert horen, is al een stuk kalmer. Het tekent een belangrijke verandering in Schumans stijl: waar hij in zijn jonge jaren een geniale vernieuwingsdrang aan de dag legde, was hij nu steeds meer tot classicisme geneigd – hij begon zich zelfs af te zetten tegen Wagner en andere moderne componisten. Veel meer dan voorheen ging Schumann nu componeren in absolute muziekgenres als sonate, trio, kwartet, concert en symfonie.
Gabriel Fauré was zelfs al 78 toen hij zijn eerste en enige trio schreef. De componist was ziek en vermoeid toen hij de laatste hand eraan legde. Dat dit trio het werk van een oude man is, kunnen we horen: de stijl is voor 1923 behoorlijk ouderwets en de muziek wordt uiterst sober, zonder opsmuk gebracht. Vermoeid klinkt het stuk zeker niet. Waar het de componist misschien aan kracht ontbrak, scheelde het hem zeker niet aan inspiratie en vond hij, nu hij gepensioneerd was, ook de kracht om dit werk te voltooien.
‘Ouderwets’ en ‘romantisch’ zijn niet de woorden voor de muziek van de Belg Rafaël D’Haene (*1943). Hoewel… met zijn muziek die herinnert aan de Tweede Weense School liep D’Haene toch jarenlang behoorlijk met zijn tijd uit de pas. In de jaren zestig was zijn muziek hopeloos verouderd, daarna, toen veel componisten naar de tonaliteit terugkeerden, misschien juist nog te modern. In zijn werk combineert hij deze twintigste-eeuwse klankwereld vaak met polyfone technieken uit de barok. Ook de titel Cassiazione wijst op de achttiende eeuw, maar zeker niet op moeilijke dingen als canons en fuga’s: de luisteraar verwacht verstrooiingsmuziek. Of hij dat ook krijgt…
