Dit is het derde deel uit de concertserie de Verkenning, waarin een eeuw aan avontuurlijke muziek tussen 1885 en 1985 centraal stond.
In dit concert staat de tegenstelling ironisch-oprecht centraal. “Cinq sarcasmes” heet een stuk van Prokofjev dat hier op het programma staat. Veel muziek kort na de Eerste Wereldoorlog is inderdaad van een bijtende spot. Erik Satie, die al sinds eind negentiende eeuw alle muziek met zijns inziens te veel pretentie op de hak neemt, komt nu in de mode. Bijvoorbeeld bij Lex Six, een groep Franse componisten waarvan Darius Milhaud de vaandeldrager is.
Beslist niet ironisch zijn de laatromantische Max Reger en de esoterische Aleksandr Skrjabin. Max Reger, die in de eerste jaren van de nieuwe eeuw de romantische chromatiek tot het uiterste op de spits dreef, laat zich in zijn Klarinetkwintet van zijn zachtere, Brahmsiaanse kant kennen. Het werk werd geliefd bij het publiek, maar niet bij de artistieke voorhoede. Reger had zijn tijd gehad. Dat gold helemaal voor Skrjabin, de Rus die zwolg in de decadentie van het Russische keizerrijk in zijn laatste jaren en volkomen in zijn eigen mystieke wereldje leefde. Zijn Sonate nr. 7 heeft nog als bijnaam ‘Witte Mis’ – in nr. 9, bijgenaamd ‘Zwarte Mis’, zou zijn demonische talent pas echt losgaan. Skrjabin had grootste – en duivelse – plannen voor zijn ‘Eindmysterie’, maar hij overleed voor hij daarvan iets van betekenis kon realiseren. Voor de Prokofjevs en Milhauds van deze wereld was hij onmiddellijk morsdood en begraven. Dat doet geen recht aan zijn vooruitstrevende en extreem originele muziek.
Reger en Skrjabin gebroederlijk naast Satie en Prokofjev op een programma. Zelf hadden ze waarschijnlijk steen en been geklaagd. Anno 1989 werden naast de verschillen ook de overeenkomsten duidelijk.
