Rond zijn achttiende is Mozart met het concert bezig.
We verlieten Mozart vorige week in 1774. De componist is dan achttien jaar oud en krijgt voor het eerst te maken met iemand die hem beknot. Aartsbisschop Colloredo vertelt hem: allemaal leuk en aardig die kerkmuziek, maar de mis moet in drie kwartier klaar zijn en jij dient daaraan mee te werken met korte missen. Dit tot grote ergernis van Mozart, die gewend is om de eredienst van zeer uitgebreide muziek te voorzien.
Maar Mozart had ook besognes buiten de kerkdienst om. Zo was hij nog altijd uitvoerend musicus. Op de piano, maar ook op viool en altviool. Rond zijn achttiende heeft het concert, waarin een solo-instrument het opneemt tegen een orkest, zijn grote belangstelling. In een paar jaar tijd componeert hij een handjevol pianoconcerten, vijf vioolconcerten, een concert voor twee violen en orkest, en een fagotconcert. Geïnspireerd door Johann Christian Bach perfectioneert hij het concert-nieuwe stijl, waarin de sonatevorm (uit bijvoorbeeld de symfonie) wordt vermengd met de aria-vorm. Het solo-instrument is als het ware een zanger in zijn eigen drama.
We draaien vandaag het Vioolconcert nr. 1 en het Fagotconcert. De datum van het vioolconcert is niet duidelijk te lezen; het kan 1773 of 1775 zijn. Als het 1775 is, betekent dit dat Mozart zijn vijf vioolconcerten allemaal in hetzelfde jaar heeft afgeleverd. Is het 1773, dan hebben we hier te maken met Mozarts eerste soloconcert – ouder dan het Pianoconcert dat we eerder hebben gehoord. Het is in ieder geval een op en top begeesterd werk, helemaal representatief voor de jonge Mozart en krachtig in zijn schijnbare eenvoud.
Mozart zal het vioolconcert wel zelf gespeeld hebben. Wie er soleerde in het Fagotconcert is minder duidelijk. Vroeger brachten we het in verband met een zekere baron von Dürnitz. In zijn brieven rept Mozart over drie fagotconcerten en een fagotsonate die mijnheer besteld heeft. Zou dit er één van zijn? Volgens moderne muziekwetenschappers is dat onwaarschijnlijk; Mozart moet dit werk al hebben afgemaakt voor hij die opdracht kreeg. Dus voor wie dit werk dan wel is? Geen idee. En de Dürnitz-concerten? Die moeten we helaas als verloren beschouwen…
In 1774 was Mozart ook weer eens aan het opera-front te vinden. Vanuit München kwam een opdracht voor een komische Italiaanse opera. De keuze viel op La finta giardiniera. Zoals dat hoort bij het genre gaat het om een edelman die achter zijn dienster aanzit … maar een hoop verkleedpartijen maken de zaak er niet gemakkelijker op. We horen nu twee aria’s.
Tot slot horen we ook nog één werk uit Mozarts dienstverband als kerkmusicus. Tussen de lezing van het epistel en het evangelie moest een stukje muziek klinken. Kort natuurlijk, zoals Colloredo dat wilde. Mozart heeft een stuk of twintig van deze epistelsonates geschreven, voor strijkers met orgelbegeleiding. We horen er nu één van.
Afspeellijst
Alles van Wolfgang Amadeus Mozart.
1. Vioolconcert nr. 1 in Bes, KV 207
2. Fagotconcert in Bes, KV 191
3. La finta giardiniera: “Si promette facilmente”
4. idem: “Care puppille belle”
5. Epistelsonate in D, KV 144
