Religieuze muziek. In deze aflevering staan drie cantates van Johann Sebastian Bach centraal die ontstonden in een uitzonderlijke en enigszins raadselachtige fase van zijn Leipziger jaren. In 1725 brak Bach onverwacht met zijn koraalcantatecyclus en wendde zich tot de Leipzigse dichteres Christiana Mariana von Ziegler. Die drie cantates zijn: ‘Ihr werdet weinen und heulen’, BWV 103, ‘Es ist ein trotzig und verzagt Ding’, BWV 176, en ‘Wer mich liebet, der wird mein Wort halten’, BWV 74.
Aan het einde van zijn ambitieuze koraalcantatecyclus van 1724 en 1725, waarin Bach zich had voorgenomen voor elke zondag en feestdag een cantate op basis van één enkel kerklied te componeren, brak hij onverwacht met dat plan. Na de dood van de anonieme librettist in het voorjaar van 1725 bleef die cyclus onvoltooid.
Om toch te kunnen voldoen aan de veeleisende productie van nieuwe kerkmuziek, wendde Bach zich tot de Leipzigse dichteres Christiana Mariana von Ziegler (1695-1760). Op haar teksten componeerde hij in korte tijd negen cantates, die alle in het voorjaar van 1725 zijn uitgevoerd.
Drie van die cantates hoort u hier vandaag: ‘Ihr werdet weinen und heulen’, BWV 103, ‘Es ist ein trotzig und verzagt Ding’, BWV 176, en ‘Wer mich liebet, der wird mein Wort halten’, BWV 74.
De keuze voor Ziegler was opmerkelijk. Zij was een intellectueel onafhankelijke vrouw, schrijfster en gastvrouw van een literair en muzikaal salon in Leipzig, en een uitgesproken pleitbezorger van de gelijkwaardigheid van vrouwen in kunst en wetenschap.
Dat Bach juist haar teksten gebruikte voor negen opeenvolgende kerkcantates zegt veel over zijn artistieke openheid én over de kwaliteit van Zieglers poëzie.
De drie cantates vertonen sterke overeenkomsten: ze openen met een bijbelvers als theologisch motto en sluiten af met een koraalstrofe van dichter Paul Gerhardt (1607-1676).
In de Pinkstercantate zijn extra bijbelteksten toegevoegd vanwege het feestelijke karakter. Daartussen staat de poëzie van Christiana Mariana von Ziegler, vol bijbelse verwijzingen en verwant aan de vroege Duitse achttiende-eeuwse theologische literatuur.
Johann Sebastian Bach (1685-1750)
1. Cantate: ‘Ihr werdet weinen und heulen’, BWV 103
2. Cantate: ’Wer mich liebet, der wird mein Wort halten’, BWV 74
Uitvoerenden: Yeree Suh, sopraan, Leandro Marziotte, contratenor, Raphael Höhn, tenor, Matthias Winckhler, bas. Chorus Musicus Köln en Das Neue Orchester o.l.v. Christoph Spering
(CD label: Accent nr. ACC 24415)
Johann Sebastian Bach
3. Koraalbewerking voor orgel: ’Wir glauben all an einen Gott’, BWV 740
Uitvoerende: Bernard Foccroulle, orgel
(CD label: Ricercar nr. RIC 459)
Johann Sebastian Bach
4. Cantate: ’Es ist ein trotzig und verzagt Ding’, BWV 176
Uitvoerenden: Yeree Suh, sopraan, Leandro Marziotte, contratenor, Matthias Winckhler, bas. Chorus Musicus Köln en Das Neue Orchester o.l.v. Christoph Spering
(CD label: Accent nr. ACC 24415)
Aanvulling:
Johann Sebastian Bach
5. Koraalbewerking voor orgel: ‘Vater unser im Himmelreich’, BWV 762
Uitvoerende: Bernard Foccroulle, orgel
(CD label: Ricercar nr. RIC 459)
