Een tussenstop bij Mozarts allergrootste invloed.
U weet het inmiddels: dit jaar doen we in Sanssouci een reeks rondom Mozart. Toch hebt u tot nu toe weinig noten van Mozart zelf gehoord. De eerste drie afleveringen hoorden we oude Salzburgers die Mozart als kind gekend heeft – zijn eigen vader bijvoorbeeld. Vorige week begonnen we dan eindelijk met de jeugdwerken van Wolfgang. Maar nu gaan we hem alweer verlaten voor een andere componist!
Daar hebben we wel een goede reden voor. Vorige week lieten we de familie Mozart in Parijs achter. In april 1764 verlieten ze die stad en reisden ze naar Londen, waar ze meer dan een jaar zouden blijven. Daar in Londen maakte Mozart kennis met Johann Christian Bach. Deze kennismaking liet een diepe indruk achter. Het lijkt alsof Mozart dan pas echt begint met componeren. In zo’n beetje alle genres neemt hij Johann Christian als uitgangspunt. Mozarts vroege symfonieën, concerten, sonates en opera’s vertonen allemaal het stempel van de Londense Bach.
Deze Londense Bach, de jongste zoon van Johann Sebastian Bach, had zich het meest nadrukkelijk losgemaakt van zijn vader. Toen die laatste stierf was Christian nog maar een tiener. De stijl van zijn vader was voor hem verleden tijd – iets wat voor zijn oudere, eveneens componerende broers niet zo ondubbelzinnig gold. Sommige muziekkenners hebben zijn muziek voor oppervlakkige rococo versleten. Maar Christian was zeker ook een vernieuwer. Doordat hij geen last van het verleden voelde, wist hij bijvoorbeeld een geheel nieuwe vorm te geven aan het soloconcert – een die beter aansloot bij de nieuwe Klassieke Stijl. Deze vorm zou Mozart dankbaar overnemen.
Niet alleen de muziek zelf was innovatief. Ook de manier waarop Christian het muzikantschap invulde was geheel nieuw. In Londen richtte hij, samen met gambist-componist Carl Friedrich Abel, de Bach-Abelconcerten op. Misschien wel de allereerste commerciële abonnementsconcerten. Niet langer werd muziek gefinancierd door een rijk vorst, die vooral zijn eigen partijen wilde opluisteren en af en toe zijn musici eens verlof gaf om buiten het paleis te spelen. Nee, nu waren componisten zelf sterren die voor een betalend burgerlijk publiek speelden – en daar rijk mee werden. Mozart zou het jaren later in Wenen (niet zo) dunnetjes overdoen.
In deze aflevering horen we twee pianosonates, een opera-ouverture en een pianoconcert van Johann Christian Bach, alsmede een symfonie van Carl Friedrich Abel. Die symfonie is interessant, want Mozart kopieerde het werk toen hij in Londen was. In de vroege negentiende eeuw namen onderzoekers aan dat het zijn eigen compositie was, waardoor het werk bekend kwam te staan als “de derde van Mozart”. Intussen weten we beter. Eén ding valt echter wel op aan Mozarts versie. In plaats van twee hobo’s, zoals Abel voorschrijft, vraagt Wolfgang om twee klarinetten. Misschien heeft hij in Londen een uitvoering met klarinetten gehoord? In elk geval was het niet de laatste keer dat hij dit instrument – destijds nog nieuw en zeldzaam – zou voorschrijven. Als volwassene zou hij er compleet verslingerd aan raken. Zou Mozarts liefde voor de klarinet hier in Londen al ontstaan zijn? Wie zal het zeggen…
Afspeellijst
1. Johann Christian Bach – Klaviersonate in D, opus 5/2
2. Johann Christian Bach – Klaviersonate in c, opus 5/6
3. Johann Christian Bach – Ouverture Amadis des Gaules
4. Johann Christian Bach – Klavierconcert in Es [opusnr. ontbreekt]
5. Carl Friedrich Abel – Symfonie in Es, opus 7/6 (= Mozart, KV 18)
