Missa Etcetera

Toen rond 1700 de Italiaanse stijl in Frankrijk ingang begon te vinden, ontdekten Franse componisten ook de cantate. In Italië was dat een heel populair genre: cantates werden in grote hoeveelheden gecomponeerd en werden uitgevoerd tijdens de bijeenkomsten van de academies, die overal in Italië bestonden. Ook Franse componisten gingen cantates componeren, die in de Parijse salons werden uitgevoerd. Net als hun Italiaanse collega’s ontleenden ze de onderwerpen aan de klassieke mythologie.
Drie componisten gebruikten deze vorm om spirituele teksten op muziek te zetten: Sébastien de Brossard, Élisabeth Jacquet de La Guerre en René Drouard de Bousset.

Sébastien de Brossard is vooral bekend geworden als verzamelaar van muziek. Zijn interesse was breed en hij beperkte zich niet tot Franse muziek. In een tijd dat Italiaanse muziek niet gewaardeerd werd, verzamelde hij al zulke muziek. Dankzij zijn verzamelwoede zijn veel werken bewaard gebleven die anders verloren waren gegaan. Als componist is hij veel minder bekend geworden.
We horen de cantate La Cheutte de Salomon, over de Israëlische koning Salomo, de zoon van David. Hij heeft van God veel wijsheid gekregen (denk aan het spreekwoordelijke Salomonsoordeel), maar aan het eind van zijn leven gaat hij allerlei buitenlandse goden vereren. Het leidt tot zijn val: als straf valt na zijn dood zijn rijk in twee delen uiteen.

Élisabeth Jacquet de La Guerre was een wonderkind. Al op jonge leeftijd speelde ze klavecimbel aan het hof. Lodewijk XIV was zo onder de indruk dat hij als haar beschermheer ging optreden.
Ze was één van de eerste Franse componisten die Italiaanse triosonates ging componeren en de eerste vrouw in Frankrijk die een opera componeerde. Ze publiceerde drie bundels met cantates, waarvan de eerste twee gewijd zijn aan bijbelse onderwerpen.
De cantate Samson gaat over de rechter Simson, die aan God gewijd is en speciale krachten heeft gekregen, gesymboliseerd door zijn lange haar. Als hij aan het eind van zijn leven door de Filistijnen gevangen wordt genomen, scheren ze zijn hoofd kaal, waardoor hij zijn krachten verliest. Ze stellen hem ten toon in hun tempel en drijven de spot met hem. Hij vraagt God hem nog één keer kracht te geven. Hij duwt de pilaren van de tempel omver waardoor veel Filistijnen en hij zelf de dood vinden.

René Drouard de Bousset is tegenwoordig vrijwel vergeten. In zijn tijd oogstte hij bewondering als orgelvirtuoos. Als componist maakte hij naam met airs sérieux et à boire. Daarvan nam hij later afstand toen hij onder invloed kwam van een sekte die bekend is als de ‘convulsionairen’, een radicale zijtak van de jansenisten. De paus beschouwde hen als ketters. Ze speelden later ook nog een politieke rol toen ze zich tegen de monarchie keerden. Bousset besloot voortaan uitsluitend sacrale muziek te componeren.
De cantate Abraham gaat over de aartsvader van het volk Israël, aan wie God vraagt zijn enige zoon Isaäk te offeren. Abraham doet wat hem gevraagd wordt, maar God grijpt op het laatste moment in en Abraham hoeft zijn zoon niet te offeren.
Bousset componeerde ook cantates over psalmen: daarbij zette hij niet de Latijnse tekst van de Vulgaat op muziek, maar een Franse parafrase. Chante, Sion is gebaseerd op Psalm 147.

Sébastien de Brossard (1655-1730)
1. La Cheutte de Salomon
Luanda Siqueira, sopraan. Le Tendre Amour
(cd: “Le Passage de la mer rouge” – K617218, 2009)

Élisabeth Jacquet de La Guerre (1665-1729)
2. Samson
Isabelle Desrochers, sopraan. Les Voix Humaines
(cd: “Le Sommeil d’Ulisse” – Alpha 006, 2000)

René Drouard de Bousset (1703-1760)
3. Abraham
4. Chante, Sion (Sixième Cantate tirée du Pseaume 147)
Michiko Takahashi, sopraan. Le Tendre Amour
(cd: “Cantates spirituelles” – Brilliant Classics 94288, 2013)

aanvulling:
Nicolas de Grigny (1672-1703)
5. Uit Messe d’orgue, Gloria: Fugue
Michel Bouvard, orgel
(cd: “Messe et Hymnes” – Château de Versailles Spectacles CVS133, 2025)

Afbeelding: Sébastien de Brossard (Wikipedia)