Het strijkkwartet blijft nieuwe uitdagingen bieden.
We gaan langzaam toe naar het einde van Mozarts leven. En hoewel we het wel eens zijn dat de componist veel te vroeg is doodgegaan, kunnen we wel degelijk spreken van ‘de rijpe Mozart’. In zijn late jaren blijft Mozart zich ontwikkelen. Hij verfijnt zijn technieken, bewandelt nieuwe paden en stelt zichzelf steeds hogere eisen.
Heel duidelijk zien we dat in Mozarts laatste strijkkwartetten. In dit genre lag de lat ongehoord hoog. Haydn, die het strijkkwartet volwassen maakte, schokte de wereld elke paar jaar met alweer een serie baanbrekende kwartetten. Mozart wilde gelijke tred houden: niet alleen bijblijven, maar zelf ook vernieuwingen doorvoeren waar Haydn nog niet aan gedacht had.
In 1789 kreeg hij hulp van de Pruisische koning Frederik Willem II. De vorst was amateur-cellist, en het leek hem wel leuk als Mozart een serie kwartetten kon schrijven waarin de cello een grote rol had. Geen geringe uitdaging. De cello is het enige basinstrument in het strijkkwartet, de componist heeft hem eigenlijk nodig voor het fundament. Krijgt de cello ineens de melodie (wat op zich mogelijk is, want een geoefend cellist kan best hoog spelen), dan moeten de hoge strijkers dat opvangen. Het was een uitdaging die Mozart op zich wel beviel, maar die hem veel hoofdbrekens bezorgde. Uiteindelijk hield de cyclus van de “Pruisische kwartetten” op bij drie stuks, terwijl het standaardaantal voor zo’n cyclus zes is. We horen het derde kwartet, in F-groot; dit is meteen ook Mozarts laatste strijkkwartet.
Mozarts laatste kamermuziekstuk voor strijkers was het niet. In 1790 en 1791 zou hij nog twee keer naar het strijkkwintet grijpen. Vermoedelijk voor een uitvoering in huiselijke kring of gewoon uit persoonlijke motivatie, want in tegenstelling tot het strijkkwartet was het kwintet (althans buiten Salzburg) geen algemeen gebruikelijk genre. We horen vandaag Mozarts een-na-laatste kwintet, in D-groot. Heel bijzonder is de opbouw van het eerste deel. Het begint met een langzame inleiding, waarna een snel deel volgt, maar… aan het eind komt de inleiding weer terug, waarna het deel afsluit met een kort citaat uit het snelle deel. Zulke experimenten zijn in Mozarts tijd uiterst zeldzaam.
Afspeellijst
1. Strijkkwartet in F, KV 590
2. Strijkkwintet in D, KV 595
3. Menuet in D, KV 355 (576b)
Uitvoerenden
Prazak Kwartet (1)
Budapest Kwartet; Boris Kroyt, 2e altviool (2)
Kristian Bezuidenhout, fortepiano (3)
