Zwerven door de Renaissance

“Neurenberg schittert werkelijk als de zon tussen de maan en de sterren in heel Duitsland.” Aldus het oordeel van Maarten Luther over Neurenberg, de stad in Beieren, die in 1050 was gesticht en in 1219 tot rijksstad werd gepromoveerd. De stad lag op het kruispunt van verschillende handelswegen en dat kwam haar welvaart ten goede. In 1524 sloot de stad zich aan bij de Reformatie. In de loop van de zestiende eeuw ontwikkelde Neurenberg zich tot een centrum van kunsten en wetenschappen. Hier woonden en werkten onder andere de schilder Albrecht Dürer en de dichter Hans Sachs. Neurenberg was ook een centrum van de boekdrukkunst, en toen Ottaviano Petrucci in 1501 de techniek van het drukken van muziek ontwikkelde, werd deze in Neurenberg overgenomen. Daardoor werd de stad ook een centrum van muziekdrukkunst. Eén van de belangrijkste muziekdrukkers was Hieronymus Formschneider. Uit enkele van zijn uitgaven stamt het grootste deel van de muziek die we in dit programma gaan horen. Een uitgave uit 1538 bevat honderd stukken voor drie stemmen, waarbij de teksten zijn weggelaten, evenals de namen van de componisten.
De instrumentale werken en de instrumentale partijen van de liederen worden op gamba’s gespeeld. De gamba werd in Duitsland in de loop van de zestiende eeuw erg populair. Dat blijkt onder andere uit verschillende leerboeken voor het spel op de gamba. Eén daarvan is Musica Teutsch van Hans Gerle, dat in 1532 eveneens door Formschneider werd gepubliceerd.
Naast anonieme werken klinken in dit programma stukken van onder andere Ludwig Senfl, Johannes Ghiselin, Heinrich Isaac en Hans Neusidler.

Alexander Agricola (1497-1543)
1. To andernaken up dem Ryn

Ludwig Senfl (c1486-1542/43)
2. Nun wollt ihr hören neue Mär
3. Ich stund an einem morgen

Jacobus Barbireau (1455-1491)
4. Een frölic wesen

Johannes Ghiselin (actief ca. 1491-1507)
5. Een vrouwelic wesen

anoniem
6. Do kam der Bruder Stoffel

Francesco da Milano (1497-1543)
7. Das 20. Preambel

Alexander Agricola
8. Caecox

anoniem
9. [stuk zonder titel]

Ludwig Senfl
10. Fortuna ad voces musicales

Heinrich Isaac (ca 1450/55-1517)
11. Die brünlein die da fliessen

Johannes Ghiselin
12. La alfonsina

Hans Buchner (1483-1538)
13. Mein muterlin, mein muterlin das fraget aber mich

anoniem
14. Wer das elendt pawen wil
15. Myn hert heft alzeyt verlanghen
16. Myn hert heft altyt verlanghen

Heinrich Isaac
17. Fortuna desperate

Antoine de Févin (ca. 1470-1511/12)
18. En amours

anoniem
19. Es wonet lieb bey liebe

Ludwig Senfl
20. E schön und zart
21. Elend bringt Pein

Hans Neusidler (ca. 1508/09-1563)
22. Elslein liebstes Elslein mein

Ludwig Senfl
23. Ach Elslein, liebes Elselein mein

anoniem
24. [Elslin, liebes Elselin min]

Sixtus Dietrich (ca. 1493-1548)
25. Elslin liebes elselin min
Musicke and Mirth (Julian Podger, tenor. Irene Klein, Silvia Tecardi, Jane Achtman, viola da gamba. Wim Maeseele, luit)
(cd: “Die Spinne im Netz – Musik aus Nürnberger Drucken des 16. Jahrhunderts” – Raumklang RK 2305, 2004)

aanvulling:
Jacob Obrecht (1457/58-1505), arr Hans Neusidler
26. Mein hertz alzeyt hat gross
Wim Maeseele, luit
(cd: zie 1-25)

Afbeelding: Neurenberg in 1502 (www.historisches-lexikon-bayerns.de)