Concertzender Live
do 18 jun 2026 14:00 uur
Van alles en nog wat in onze tweede landstaal. Het Fries is de tweede officiële taal van Nederland, en geniet in de provincie Friesland gelijke status met het Nederlands. Een status waar bijvoorbeeld het Gronings en het Limburgs – voorlopig – alleen van kunnen dromen. Ook de Friestalige muziek is veel meer geëmancipeerd dan muziek in andere streektalen. Waar muziek in de streektaal zich meestal tot popmuziek of feestmuziek beperkt, is het Fries al sinds jaar en dag gebruikt voor ambitieuze muzikale doeleinden. In dit programma horen we delen van maar liefst vier concerten waarin Friestalige muziek een grote rol speelt. De enorme verscheidenheid in tijd en stijl laat zien dat het Fries al heel lang in brede kring gewaardeerd wordt – wat onwetende arrogante Hollanders er ook van mogen zeggen. In het eerste concert horen we muziek van de zeventiende-eeuwse dichter Gysbert Japix. Veel Friezen weten wel dat hij – als een van de heel weinigen – het Fries als schrijftaal gebruikte in een tijd dat het Nederlands sterk de boventoon voerde. Maar weinigen staan erbij stil dat deze poëzie bedoeld was om gezongen te worden. Louis Peter Grijp heeft zich zijn leven lang toegelegd op de Nederlandse liedcultuur. Met eindeloos onderzoek zocht hij de oorspronkelijke melodie bij de tekst (iets wat mogelijk was omdat er vaak de wijs van een bestaand lied werd gebruikt). Omdat hij ook het hoofd stond van zijn muziekgezelschap Camerata Trajectina, kon hij die muziek direct uitvoeren. De meeste muziek die zij uitvoerden kwam uit Holland, maar ook Japix kwam aan bod. In 2003 namen we de Camerata op in het Frysk Museum in Leeuwarden. Veel landen en volkeren hebben een nationaal componist. Heeft Friesland die ook? Er is een componist die daarvoor in aanmerking komt. Paulus Folkertsma (1901-1972) was onderwijzer in Burgum, maar componeerde in zijn vrije tijd. Hij schreef veel korte, bescheiden liederen in zijn moedertaal, maar ook instrumentale genres. In 2002 waren we bij een concert in zijn woonplaats. Er werden eindeloos veel liederen uitgevoerd, maar ook de instrumentale muziek werd niet vergeten. Vanzelfsprekend gaan we daar in dit programma ook niet aan voorbij. Vooruit naar de tegenwoordige tijd. Ook nu nog wordt er volop in het Fries gezongen. In 2011 namen we kort na elkaar twee concerten op, die allebei op het snijvlak van pop en iets anders opereren. Opvallend is ook dat beide concerten ver buiten Friesland werden gehouden. Hollanders en andere niet-Friezen kunnen dus wel degelijk ruimdenkend zijn als het op deze taal aankomt. Het ene optreden werd gehouden in Deventer en draagt de (lollige) titel Ass crack stage hack. Twee muzikanten, basklarinettist Gareth Davis en gitarist Romke Kleefstra maken een enorme bak experimentele herrie, terwijl Jan Kleefstra (ongetwijfeld familie) er zijn Friestalige poëzie bij voordraagt. Het andere concert komt uit Rotterdam: het is het openingsconcert van SlideFactory, een terugkerend trombonefestival in de havenstad. Een hoofdrol is er voor Nynke Laverman, oorspronkelijk zangeres van Friestalige fado maar nu alweer jarenlang de Friese Björk, die met haar artistieke projecten iedereen blijft verrassen en alle hokjes vakkundig ontwijkt. Afspeellijst • 1. Wobbelke • 2. Tseeck-moars see-áengste • 3. Kipedo Reauwe-Bjuester • 4. Uwt gruwn' leas' djieppe kolcken (Ps. 130) • 5. Op 't musyck sjongen • 6. Friesche Tjerne in Yntske • 7. Lân-Geane • 8. Ontsleyn hert • 9. Muwze Booste • 10. Reamer en Sape • 11. Juwn Bede • 12. Tûzenen • 13. Mimerij • 14. Werôm • 15. It famke op'e bûthúsbank • 16. Loksliet • 17. Sliepsankje • 18. Sonatine foar piano yn C, opus 57/2 • 19. Foarjier • 20. De gevels bleakerje • 21. Ik bin oan'e ein • 22. Ass crack stage hack #11 • 23. Alter • 24. Net fertelle • 25. Leafdesbang • 26. Careless love • 27. Hambre del alma • Uitvoerenden • Camerata Trajectina: Saskia Coolen (blokfluit), Erik Beijer (viola da gamba), Willem Schot (doedelzak), Tetje van der Kooi (sopraan), Femke de Boer (alt), Jaap Hoekstra (tenor), Siebren Kramer (bariton), Louis Grijp (luit, citer, directie) (1-11) • Ben Brunt (bariton), Tetsje van der Kooi (sopraan), Netty Otter (mezzosopraan), Lieven Sienema (piano) (12-17, 19-21) • Johan Bijhold (piano) (18) • Gareth Davis (basklarinet), Romke Kleefstra (gitaar, effecten), Jan Kleefstra (voordracht) (22) • Nynke Laverman (zang), Nieuw Trombone Collectief, Codarts Symfonieorkest (23-27)
