Alles bij elkaar is 1775 voor Mozart geen onaardig jaar.
De vorige twee afleveringen stonden in het teken van 1774. Mozart was achttien jaar en behoorlijk volwassen. Hij schreef concerten waar hijzelf of een ander in kon schitteren, en hij schreef kerkmuziek. Daarin werd hij wel geremd door de eisen van de aartsbisschop, die vooral niet te veel pracht en praal in de kerk wilde.
1775 is weer een heel ander jaar. Voor Mozart begint dit jaar in München. Hij is daar voor een opera, La finta giardiniera, die in januari in première moet gaan. (Vorige week hebben we daar stukjes uit gehoord.) Maar hij hengelt ook naar een vaste positie, want Salzburg begint hem zo langzamerhand te benauwen.
Om reclame voor zichzelf te maken, geeft hij bijvoorbeeld ook pianoconcerten. Voor dat doel schrijft Mozart zijn eerste pianosonates. Hij schrijft er meteen zes – een derde van zijn totale productie in dit genre! Vermoedelijk speelde op eerdere concerten ook al sonates, maar dan improviseerde hij ze. Dat hij nu wél de moeite neemt om ze op te schrijven, bewijst wel dat Mozart in deze periode het pianospelen extra serieus nam en zich diepgaand met de sonate bezighield.
We draaien vandaag de Derde pianosonate in Bes. Het is volgens kenners een bijzonder werk. We horen de invloed van Haydn, wiens (nu veel te weinig bekende) pianosonates destijds gretig aftrek vonden. Dat is opmerkelijk, want over het algemeen richtte Mozart zich in zijn vroege sonates op Johann Christian Bach. Het derde deel, waarin Mozart afwisselt tussen rococo-vrolijkheid en Sturm und Drang-somberheid, dat is het bijzonderste. Dit is nu een van de eerste composities die helemaal als Mozart klinkt, die alleen maar van Mozart kan zijn en niet van een of andere begaafde tijdgenoot.
Mozart legde in München nog meer proeven van bekwaamheid af. Zo schreef hij ook kerkmuziek. Je kwam tenslotte uit een aartsbisdom of niet. Het zware koorwerk Misericordias Domini mengt de barokke erfenis met modernere klanken.
Begin maart kwamen vader en zoon (Leopold was ook mee) tot de conclusie dat een vaste aanstelling in München er niet in zat. Ze gingen terug naar Salzburg. Maar de aartsbisschop had eigenlijk best goed nieuws. Van de zomer zou aartshertog Maximiliaan van Oostenrijk op staatsbezoek komen, en dat moest gevierd worden! Mozart en de andere hofcomponisten zouden het druk genoeg krijgen.
In de zomer van 1775 schreef Mozart onder meer een serenade in D. Een uitgebreid werk, dat we hier niet zomaar in de uitzending kunnen opnemen. Gelukkig heeft Mozart deze serenade later zelf tot een symfonie ingekort. Deze versie laten we vandaag horen.
Nu er hoog bezoek naar Salzburg kwam, mocht de liturgie ook wel wat uitgebreider. Voor één keer hoefde Mozart de mis niet af te raffelen, maar mocht hij de tekst van de eredienst wat meer de ruimte geven. Zo schreef Mozart in 1775 een Missa longa. Is deze mis echt zo lang? Dat valt wat tegen. Maar ze is wel langer dan de korte missen die de componist het jaar daarvoor te schrijven had. We horen vandaag het Kyrie en het Gloria.
Afspeellijst
Alles van Wolfgang Amadeus Mozart.
1. Pianosonate nr. 3 in Bes, KV 281
2. Misericordias Domini, KV 222
3. Symfonie naar Serenade in D, KV 204
4. Missa longa in C, KV 252: Kyrie, Gloria
Uitvoerenden
Orli Shaham (piano) (1)
Orchestra & Coro Ghisliera o.l.v. Giulio Prandi (2)
Kölner Kammerorchester o.l.v. Helmut Müller-Brühl (3)
Dorothea Röschmann (sopraan), Elisabeth von Magnus (alt), Herbert Lippert (tenor), Gilles Cachemaille (bas). Concentus Musicus Wien en Arnold-Schönberg-Chor o.l.v. Nikolaus Harnoncourt (4)
